Yollarda elektrik devrimi yarım milyona dayandı

Pazar sabahı garajdan çıkarken, apartmanın otoparkında şarj ünitesi arayan komşunun homurtusunu duydum; “Sabaha kadar yüzde 20’de kalmış, bu kablo yine temassızlık yaptı herhalde” diyordu. Türkiye yollarındaki sessiz dönüşüm artık apartman otoparklarına, semt pazarı girişlerine ve köprü altı dinlenme tesislerine kadar bu tür günlük manzaralarla sızıyor. Rakamlar uzun süredir kapıda beklenen o kritik eşiğin aşıldığını gösteriyor.

Türkiye’de elektrikli araç sayısı ne kadar oldu?

Garajdaki o dert yanmaların temelinde istatistiklerdeki baş döndürücü ivme yatıyor. Yıllardır trafikte tıknefes ilerleyen benzinli ve dizel hegemonyası, sessiz sedasız ama son derece kararlı bir biçimde yerini bataryalı modellere bırakıyor. Son veriler, Türkiye genelindeki şarj edilebilir hibrit ve tamamen elektrikli otomobil toplamının yarım milyon barajını sollamak üzere olduğunu net biçimde ortaya koyuyor. Sokak aralarında yeşil plaka takmış araçların sayısı artık tesadüf sayılamayacak kadar arttı. Şehir içi trafikte makas atan ticari taksilerden tutun da evinin önüne seyyar kablo sarkıtan site sakinlerine kadar herkes bu dönüşümün bir parçası haline geldi.

Peki bu patlama neden tam da şimdi yaşanıyor? Aslında mesele sadece çevrecilik bilinci değil; cebin yandığı akaryakıt istasyonları gerçeği var ortada. Kilometre başına düşen enerji maliyeti, özellikle evde şarj imkanı olanlar için hâlâ geleneksel yakıtlara kıyasla devasa bir tasarruf kalemi. Ancak her madalyonun diğer yüzü gibi bu işin de can sıkıcı detayları yok değil. Özellikle büyük şehirlerde, ortak otoparklarda yaşayanlar veya binasında üç fazlı elektrik altyapısı bulunmayanlar için gece şarjı hâlâ çözülmesi gereken bir kriz. Altyapı sağlayıcıları istasyon sayılarını hızla artırıyor ama hızlı şarj (DC) maliyetlerinin son dönemde ev elektriği tarifesinden uzaklaşıp akaryakıt fiyatlarıyla yarışmaya başlaması, o “ucuz yolculuk” hayaline ilk darbeyi vurdu bile.

Şarj istasyonları talebe yetişebiliyor mu?

Yarım milyonluk araç havuzu, arkasında gigabaytlarca veri ve devasa bir şarj ağı altyapısı gerektiriyor. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) lisanslı şarj ağı işletmecilerinin sayısı her geçen gün artıyor, ana arterlerdeki akaryakıt istasyonları soluğu şarj kolonları yerleştirmekte alıyor. Yine de Ege veya Akdeniz otoyollarında yaz tatili dönüşü yaşanan “priz kuyruğu” manzaraları, sistemin henüz tam anlamıyla tıkır tıkır çalıştığını söylememize engel oluyor.

Bu tablonun arka planını okurken markaların stratejilerini de es geçmemek gerekiyor. Çinli üreticilerin pazara agresif girişleri, Avrupa menşeli geleneksel devlerin fiyat politikasını altüst etti. Eskiden sadece üst gelir grubunun sokağa çıkardığı lüks oyuncaklar artık orta sınıfın da erişebileceği etiketlerle sergileniyor. Garajdaki komşu bile ikinci el benzinlisini elden çıkarıp menzili 400 kilometrenin üzerinde olan ithal bir elektrikliye geçmenin hesabını yapıyorsa, bu pazarda geri vites olmadığını kabul etmek gerekir.

Gelecekte bizi ne bekliyor?

Önümüzdeki birkaç yıl içinde yollardaki bu sessiz kalabalık iki katına çıktığında, mevcut elektrik şebekesinin bu yükü nasıl kaldıracağı mühendislerin en büyük baş ağrısı olacak. Akıllı şebeke yatırımları hızlanmazsa, yaz aylarında klimalarla birlikte trafoların patladığı mahallelerde elektrikli araç şarj etmek lüks olmaktan çıkıp kriz sebebi haline gelebilir. Yani devrim sessizce gerçekleşiyor ama geride bıraktığı lojistik enkazın temizlenmesi o kadar da kolay olmayacak.

Siz kendi mahallenizde kaç tane şarj noktası sayabildiniz, yoksa hâlâ uzun kablolarla camdan sarkıtılan uzatmaların savaşını mı izliyorsunuz?