Milyonlarca maddeye ev sahipliği yapan Wikipedia’da, yaşayan insanlara ait biyografiler yeterince önemli bulunmadıkları gerekçesiyle düzenli olarak siliniyor.
Hızlı Özet
- Wikipedia biyografileri, yeterli güvenilir kaynak bulunmadığı gerekçesiyle düzenli olarak siliniyor.
- Eski Kanada başbakanının oğlu Xav ve NASA’dan Martina Dimoska gibi isimler bu silme süreçleriyle karşılaştı.
- Gönüllü editör azlığı ve doğruluk yerine doğrulanabilirlik kuralı, silme kararlarını hızlandırıyor.
- Ansiklopedide maddesi bulunmak resmi bir ödül olmasa da, kişiler için önemli bir statü göstergesi kabul ediliyor.
Eski Kanada başbakanı Justin Trudeau’nun en büyük oğlu olan ve son dönemde Xav adıyla R&B müzik yapmaya başlayan genç Xavier Trudeau’nun durumu bu tartışmaların merkezinde yer alıyor. Xav’ın yanı sıra, Evanescence gitaristi Tim McCord veya 2012 Yılın Yatçısı seçilen Rainer Holtorff gibi isimlerin de biyografileri bu yıl yeterince dikkate değer bulunmadıkları gerekçesiyle silinme tehlikesi yaşadı. Ansiklopedide çocuk oyuncuyken emlakçıya dönüşenler, emekli büyükelçiler ve profesyonel futbol kariyeri 10 dakikayı geçmeyen sporcular gibi onlarca veya yüzlerce kişinin geçmişi her gün temizleniyor.
İngilizce sürümünde 7 milyondan fazla makale barındıran platformun aslında depolama alanı sorunu bulunmuyor. Ancak içerikleri denetleyen gönüllü editör sayısının sınırlı olması, kaynak ve zaman yönetimini zorunlu kılıyor. Xav’ın üç tekli parçasının çıkış tarihlerini doğrulamakla uğraşmak yerine, Amerikan İç Savaşı subayı Nathaniel Lyon’un savaş sırasında hardal içip içmediği gibi 17 yıldır ansiklopedide yer alan iddiaların doğruluğu sorgulanıyor. Aslında platformdaki içerikler yanlış oldukları için değil, arkalarında güvenilir kanıtlar bulunmadığı için kaldırılıyor.
Ansiklopedi Kriterleri Kimi ve Nasıl Etkiliyor?
2001 yılından beri platformda editörlük yapan Britta Gustafson, aradıkları temel kriterin mutlak gerçeklik değil, yazılanların doğrulanabilirliği olduğunu belirtiyor. Editörler bir kişinin yeterince önemli olup olmadığını doğrudan kendileri belirlemiyor; yalnızca bu iddiayı destekleyecek güvenilir kanıtların eksikliğini değerlendiriyorlar. Cinsel saldırı mağdurlarını destekleyen Nevada merkezli bir sivil kuruluşun CEO’su olan Kimberly Small da yakın zamanda bu gerekçeyle sayfasını kaybeden isimler arasında yer alıyor.
Bu tür kararlar platformun kendi açık sayfalarındaki tartışma alanlarında alınıyor. Kar amacı gütmeyen kuruluşların yöneticilerinin nasıl değerlendirilmesi gerektiği konusunda editörler arasında fikir ayrılıkları yaşanabiliyor. Bazı editörler odak noktasının yöneticinin kendisinde değil, kurumun yaptığı işte olması gerektiğini savunurken, ansiklopedi sayfalarının birer ödül olmadığını vurguluyorlar.
NASA Çalışanının Sayfası Neden Silindi?
Kuzey Makedonyalı bilim insanı ve NASA Johnson Uzay Merkezi’nde görev yapan Martina Dimoska, bu sürecin somut örneklerinden birini yaşadı. Uzay ortamını simüle eden görevlere katılan ve “analog astronot” olarak bilinen Dimoska, Forbes, Bloomberg ve Birleşmiş Milletler gibi küresel ağlar tarafından tanındığını sosyal medya hesaplarında sıkça paylaşıyordu. Uzay uçuşlarında test edilen makyaj markalarıyla iş birlikleri yapan Dimoska, 29 Nisan tarihinde ansiklopedide adına bir sayfa açıldığını görünce şaşkınlığını ve mutluluğunu Facebook üzerinden paylaştı. Ancak bu paylaşımın hemen ertesi günü, Dimoska’nın biyografisi silinmek üzere aday gösterildi.
2005 yılından bu yana Risker adıyla editörlük yapan Anne Clin, sınırda kalacak düzeyde önemli biri haline gelindiğinde ansiklopedi maddesi kutlaması yapmanın yanıltıcı olabileceği konusunda uyarıyor. Diğer taraftan, kendi hakkınızdaki bilgileri doğrudan düzenlemek de ciddi bir tabu olarak kabul ediliyor. Mevcut bilgiler hatalı olsa bile, çıkar çatışması bildirmeden değişiklik yapmak kurallarla engelleniyor ve bu durum kesinlikle tavsiye edilmiyor.
Kurucu ortak Jimmy Wales bile kendi biyografisini defalarca düzenlerken yakalanmış ve bu eylemin kendisi artık onun ansiklopedi maddesinin bir parçası haline gelmiştir. Romancı Emily St. John Mandel, boşandığı bilgisini biyografisine ekleyemediği için, bu bilginin dış kaynaklarda yer almasını sağlamak amacıyla özel bir röportaj vermek zorunda kalmıştı. Sayfalarını kaybeden bu kişiler için kaybedilen dijital varlık yalnızca bir metin ibaret değil, kamusal kayıtlardaki yerlerinin de bir yansıması olmayı sürdürüyor.
Dijital Varlıkların Kaybı ve Bilgi Ekolojisi
Bir biyografinin silinmesi, sadece bireysel bir hayal kırıklığı yaratmakla kalmıyor, aynı zamanda internetin hafıza mekanizmasının nasıl işlediğini de gözler önüne seriyor. Platformun kuralları katı bir şekilde uygulandığında, yerel basında yer almış ancak ulusal çapta derinlemesine incelenmemiş profesyonellerin dijital izleri sistemden tamamen silinebiliyor. Bu durum, bilgi ekolojisinde kimin kalıcı bir yer edinebileceğini belirleyen mekanizmaların ne kadar merkeziyetsiz ama bir o kadar da acımasız olabileceğini kanıtlıyor. Gönüllü tabanlı denetim mekanizması, ansiklopedinin kalitesini korurken yüz binlerce insanın dijital portrelerini de ortadan kaldırıyor.
Dijital ansiklopedideki bu sıkı seçilim politikaları karşısında, bireylerin kendi dijital ayak izlerini koruma çabası gelecekte hangi yöntemlerle şekillenecek?
Kaynak: Wired
