Yapay zekâ işe yerleşti: Faturası çalışana kaldı

İş yerinde kullanılan yapay zekâ araçları geçtiğimiz aydan itibaren sadece iş yükünü hafifletmekle kalmıyor; mesai saatlerinde kullanılan bu sistemlerin maliyeti yavaş yavaş çalışanların kendi cebine yansımaya başladı. Günlük iş akışını hızlandırmak, rapor hazırlamak veya kod yazmak için tarayıcı sekmelerinde açık tutulan o popüler botlar, şirket bütçelerinden bağımsız olarak bireysel kredi kartlarını aşındırıyor.

Hangi sektörlerde çalışanlar cebinden harcama yapıyor?

Bu finansal yük her sektörü aynı oranda sarsmıyor elbette. Yazılım geliştirme, dijital pazarlama, içerik üretimi ve finansal analitik gibi bilgi odaklı alanlarda çalışanlar, ücretsiz araçların kısıtlamalarına takıldıkları için ücretli sürümlere yönelmek zorunda kalıyor. Şirket içi bilgi işlem departmanları güvenlik protokolleri ve veri sızıntısı endişesiyle kurumsal hesap alımını yavaş tutarken, sahadaki çalışanlar anlık iş yetiştirme baskısıyla bireysel kredi kartlarına sarılıyor.

Ama bu durum, iş yerindeki görünmez eşitsizlikleri de beraberinde getiriyor. Şirketi tarafından özel lisans tanımlanmamış bir pazarlamacı ile tüm maliyetleri patronu tarafından karşılanan bir başka departman çalışanı aynı masada oturuyor; fakat biri başarıyı yakalamak için aylık bütçesinden fedakarlık ediyor.

Tablodaki rakamlar ilk bakışta küçük görünebilir; ancak yıl sonunda hesaplandığında asgari geçim sınırındaki bir çalışan için ciddi bir yük oluşturuyor. İşverenler verimliliğin arttığını raporlarken, bu artışın arkasındaki gizli finansörün personel olması iş etiği tartışmalarını alevlendiriyor. Şirketlerin bu maliyetleri resmi olarak karşılaması yönündeki baskılar artarken, çalışanlar seslerini sendikalar veya insan kaynakları birimleri üzerinden duyurmaya çalışiyor.

Şirketlerin onay mekanizmaları neden geride kalıyor?

Bilgi işlem birimlerinin kurumsal lisans satın alma süreçleri genellikle aylar süren güvenlik denetimlerinden geçerken, yapay zekâ pazarındaki yeni bir sürüm veya model haftalar hatta günler içinde hayatımıza giriyor. Şirketlerin kurumsal veri politikaları, verilerin dış sunucularda işlenmesini yasaklayabiliyor veya sıkı sözleşmeler gerektiriyor. Bu durum, çalışanların kurumsal onay beklemek yerine kendi bireysel hesapları üzerinden işlerini çözmesine yol açıyor.

Öte yandan, yöneticilerin bir kısmının hâlâ yapay zekâ araçlarını geçici bir heves ya da basit bir oyuncak olarak görmesi, bütçe planlamalarına bu kalemlerin dahil edilmesini geciktiriyor. Çalışan ise performans hedeflerini tutturabilmek ve rakiplerinin önüne geçebilmek için bu bürokratik engeli kendi cebinden ödediği aboneliklerle aşmayı seçiyor.

İş yerinde yapay zekâ maliyeti nasıl çözülecek?

Şirketlerin bu konuda yavaş hareket etmesinin temel sebebi, kullanılan araçların çeşitliliğine yetişememeleri. Her gün yeni bir model piyasaya çıkıyor ve çalışanlar en verimli olduğunu düşündüğü farklı bir uygulamayı denemek istiyor. Kurumsal yapılar ise toplu sözleşmeler, güvenlik denetimleri ve uzun onay süreçleri yüzünden bu çevikliği gösteremiyor. (Bu kopukluk da çalışanı kendi başının çaresine bakmaya itiyor zaten.)

Gelecek dönemde işverenlerin bu masrafları geri ödeme politikaları geliştirmesi kaçınılmaz görünüyor. Aksi takdirde, çalışanların iş yerindeki dijital araçlara para harcamayı reddetmesi veya sadece şirketin sağladığı kısıtlı imkanlarla yetinmesi, genel iş kalitesini ve hızını doğrudan düşürecek. Önümüzdeki aylarda insan kaynakları departmanlarının masasındaki en sıcak gündem maddesi, muhtemelen yapay zekâ bütçe kalemleri olacak.

Şimdi asıl merak edilen, şirketlerin bu maliyeti sahiplenmekte neden bu kadar yavaş davrandığı ve çalışanların bu fedakarlığa ne kadar süre daha katlanacağı.