Hubble Uzay Teleskobu’nu Kurtarmak İçin Sanayi Çağrısı

Kendi motoru bulunmayan Hubble Uzay Teleskobu, yeryüzüne doğru her geçen gün biraz daha yaklaşıyor. 36 yaşındaki emektar gözlemevinin kaderini tayin etmek isteyen NASA, özel sektöre resmi bir bilgi talebi iletti. 29 Ekim’de yayımlanan belgede, şirketlerin bu devasa teleskobu nasıl daha yüksek bir yörüngeye taşıyabileceği, bakım yapabileceği ya da güvenli bir şekilde düşürebileceği soruluyor. Firmaların tekliflerini 30 Kasım’a kadar iletmesi bekleniyor.

Hubble için neden acilen müdahale gerekiyor?

Uzayda on yıllardır görev yapan Hubble, motorsuz olması ve atmosferik sürüklenme nedeniyle yavaşça alçalıyor. Mevcut durumda yaklaşık 470 kilometre yükseklikte dönen teleskop, en son 2002 yılında Space Shuttle Columbia tarafından 583 kilometreye çıkarılmıştı. NASA’nın yürüttüğü analizler, aracın 2032 yılının eylül ayına kadar yüzde 10 ihtimalle atmosfere yeniden girme riski taşıdığını, bu oranın 2033 aralık itibarıyla yüzde 50’ye çıkacağını gösteriyor.

Hubble yeterince ağır bir yapıya sahip olduğu için olası kontrolsüz bir düşüş, yeryüzündeki insanlar için risk barındırıyor. Bu nedenle ajans, olası bir görevin en geç 2032 yılında uçurulmasını şart koşuyor.

NASA hangi seçenekleri masada tutuyor?

Yayımlanan bilgi talebi belgesine göre, özel sektörden üç farklı senaryo için çözüm bekleniyor. Şirketler teleskobun yörüngesini yükseltebilir, performansını artıracak bakım hizmeti sunabilir ya da güvenli bir bertaraf operasyonu gerçekleştirebilir. Ars Technica’nın aktardığına göre, yörüngeyi yükseltme operasyonunun en az 600 kilometreye ulaşması ve teleskoba zarar vermemesi gerekiyor. Bu süreçte görev üstlenecek firmanın roketi, servis uzay aracını, operasyon merkezini ve gerekirse insanlı mürettebatı tedarik etmesi isteniyor.

NASA’nın bu çağrıyı henüz bütçe ayırmadan yapması sürecin akıbetini belirsiz kılıyor. Ajans yöneticisi Jared Isaacman, yörüngede halihazırda bulunan bir varlığın ömrünü uzatmanın vergi mükelleflerine bir borç olduğunu savunuyor. Ancak 2022 yılında SpaceX’in Dragon kapsülüyle insanlı bir Hubble görevi finanse etmeyi teklif eden Isaacman, bugün şartların değiştiğini görüyor. SpaceX’in Crew Dragon’u 2030’da emekliye ayırma planları ve NASA’nın Boeing ile uçuşlara yönelmesi, insanlı bir ziyaret ihtimalini zayıflatıyor. Yine de robotik şirketlerinin ve yörüngede yakıt ikmali teknolojileri geliştiren girişimlerin bu çağrıya ilgi göstermesi bekleniyor.

Swift gözlemevinin akıbeti ne söylüyor?

Uzay ajanslarının elindeki benzer durumdaki varlıkların nasıl risk altında olduğunu görmek için Swift gözlemevinin durumuna bakmak gerekiyor. Bilim misyonu 20 Ekim’de sona eren daha küçük boyutlu Swift, 275 kilometrenin altına indiği için atmosferik sürüklenme gözlemleri imkansız hale getirdi. NASA, Katalyst Space adlı bir girişimi Swift’i yakalayıp yukarı kaldırması için kiralamıştı ancak robotik araç arıza yaparak teleskoba ulaşamadı. ABD Uzay Kuvvetleri, Swift’in önümüzdeki günlerde dünyaya düşeceğini öngörüyor. Aracın büyük kısmı yanacak olsa da bazı yoğun tungsten parçaların ve ayna parçalarının dünyaya ulaşabileceği belirtiliyor.

Hubble’ın Swift’e kıyasla en büyük avantajı, 2009 yılındaki son servis görevinde astronotlar tarafından eklenen yumuşak yakalama mekanizmasına sahip olması. Bu donanım, olası bir robotik kenetlenme işlemini kolaylaştırabilir. Astronomlar, ultraviyole ve görünür ışık spektrumunda çalışan bu devin yerini alacak Habitable Worlds Observatory teleskobu 2040’lı yıllarda fırlatılana kadar Hubble’ın doğrudan bir alternatifi olmadığını vurguluyor.

Yörünge Servis Teknolojilerinin Bugünkü Durumu

Hubble’ın kurtarılmasına yönelik yürütülen çalışmalar, uzay çöplerinin temizlenmesi ve uyduların ömrünün uzatılması pazarındaki teknik kapasiteyi doğrudan test ediyor. 2022 yılında NASA’ya iletilen sekiz teklif ile bugünkü bilgi talebi süreci kıyaslandığında, robotik sistemlerin ve otonom kenetlenme yazılımlarının kat ettiği mesafe net biçimde görülüyor. Şirketler artık sadece dev roketler üretmekle kalmıyor; yörüngede yakıt ikmali yapabilen, hassas manevra yeteneğine sahip küçük servis araçları da tasarlıyor. Katalyst Space’in Swift projesinde yaşadığı aksaklık, uzayda gerçekleştirilecek bu tür mekanik müdahalelerin ne denli yüksek hata payıyla çalıştığını da gözler önüne seriyor. Hubble gibi değerli bir varlığın hedef alınması, ticari servis sağlayıcıların donanımlarını sertifikalandırması için kritik bir eşik oluşturuyor.

Özel sektör şirketlerinin 30 Kasım’a kadar sunacağı teklifler, uzayda ömrü biten pahalı araçların kurtarılması konusunda yeni bir ticari modelin doğup doğmayacağını gösterecek. NASA şimdilik doğrudan bir taahhüt vermekten kaçınıyor; dolayısıyla önümüzdeki dönemde yörünge servis pazarının atacağı adımlar merakla takip ediliyor.