Türkiye’de sürekli yükselen akaryakıt fiyatları, hem bireysel araç sahiplerini hem de lojistik sektörünü doğrudan vururken, Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) Genel Başkan Vekili ve TŞOF Başkanı Fikret TURAL, pompaya yansıyan maliyet yükünü hafifletecek eski bir mekanizmanın yeniden hayata geçirilmesini talep etti. Sürücülerin bütçesini zorlayan mevcut zam dalgası karşısında ses yükselten Tural, geçmişte bir nebze olsun nefes aldıran eşel mobil sisteminin tekrar devreye alınması gerektiğini savunuyor. Peki bu hamle gerçekten piyasayı rahatlatabilir mi, yoksa sadece geçici bir yara bandı mı?
Hızlı Özet
- Fikret Tural, akaryakıttaki artışların esnafı ve vatandaşı ezdiğini belirterek eşel mobil sisteminin geri getirilmesini istedi.
- Sistem, petrol fiyatları veya kur arttıkça ÖTV’yi düşürerek fiyatı sabit tutmayı amaçlıyor.
- Uzmanlar, bu adımın enflasyonu frenleyebileceğini ancak bütçeye getireceği yükün tartışmalı olduğunu belirtiyor.
Eşel Mobil Sistemi Nedir ve Neden Gündemde?
Her sabah işe giderken veya ticari aracınızın kontağını çevirirken tabela fiyatlarının değiştiğini görmek artık sıradan bir rutine dönüştü. Uluslararası petrol piyasasındaki dalgalanmalar ve döviz kurundaki yukarı yönlü ivme, benzin ve motorin fiyatlarını doğrudan yukarı çekiyor. İşte bu noktada Tural’ın gündeme getirdiği eşel mobil sistemi, fiyat artışlarının pompaya doğrudan yansımasını engellemek için ÖTV’den (Özel Tüketim Vergisi) feragat edilmesini öngören kayar ölçekli bir mekanizma olarak biliniyor.
Geçmiş yıllarda uygulanan bu yöntem, ham petrol fiyatları fırladığında devletin alacağı vergiden feragat etmesi ve fiyatları bir süreliğine dondurması mantığına dayanıyordu. Ama işin diğer tarafında, bütçe gelirlerinin önemli bir kalemi olan ÖTV’den vazgeçilmesinin kamu maliyesinde açık yaratma riski bulunuyor—ki bu da sistemin en büyük dezavantajı olarak sıkça eleştiriliyor. Yani bir taraf rahatlarken, diğer tarafta başka bir ekonomik dengenin sarsılma ihtimali masada duruyor.
Tüketiciyi ve Esnafı Nasıl Etkiliyor?
Nakliye maliyetlerinden tutun da mahalle bakkalına gelen domatesin fiyatına kadar her şey akaryakıta endeksli. Dolayısıyla pompada yaşanan her kuruşluk artış, dolaylı yoldan iğneden ipliğe her şeye zam olarak dönüyor. Tural’ın yaptığı çağrı, sadece taksicilerin veya nakliyecilerin değil, ay sonunu getirmeye çalışan asgari ücretlinin de ortak derdine tercüman oluyor.
| Mevcut Durum | Eşel Mobil İle Olası Değişim |
|---|---|
| Kur ve ham petrol artışı direkt pompaya yansıyor. | Artışlar ÖTV’den düşülerek pompa fiyatı sabit tutulmaya çalışılıyor. |
| Enflasyonist baskı sürekli artıyor. | Maliyet artışları bir süreliğine devlet sübvansiyonuyla yavaşlatılıyor. |
| Taşımacılık maliyetleri bütçeleri zorluyor. | Lojistik sektöründe kısa vadeli bir rahatlama sağlanıyor. |
Kamu Maliyesi ve Vergi Gelirleri Dengesi
Devlet bütçesinde akaryakıt üzerinden alınan ÖTV, vergi gelirlerinin önemli bir dilimini oluşturur. Enflasyonla mücadele programları yürütülürken vergi gelirlerinden vazgeçmek, bütçe açığının genişlemesine yol açabilir. Eşel mobil sisteminin geçmişteki uygulamalarında, uluslararası ham petrol varil fiyatlarındaki düşüşler veya döviz kurundaki gerilemeler sırasında ÖTV kademeli olarak yeniden artırılmış ve böylece bütçe dengesi telafi edilmeye çalışılmıştı. Ancak kurun ve petrolün sürekli yüksek seyrettiği dönemlerde bu telafi mekanizması tıkanabiliyor, bu da hazine üzerinde kalıcı bir baskı oluşturuyor.
Lojistik Sektörünün Maliyet Çıkmazı
Yurtiçi taşımacılık yapan kamyoncular, otobüs işletmeleri ve dağıtım şirketleri için yakıt en büyük gider kalemidir. Maliyetlerin her hafta güncellendiği bir ortamda navlun ücretleri de sürekli yukarı yönlü revize edilmek zorunda kalıyor. Bu durum, fabrikadan çıkan bir ürünün rafa gelene kadar geçtiği tüm aşamalarda fiyat etiketlerinin değişmesine neden oluyor. Tural’ın dile getirdiği talebin arkasındaki temel motivasyon, lojistik zincirindeki bu kırılganlığı durdurmak ve maliyetleri öngörülebilir bir seviyede tutmaktır.
Ekonomi yönetimi bu çağrıya kulak verecek mi, yoksa bütçe disiplini öncelik almaya devam mı edecek? Piyasaların bu talebi ne kadar fiyatlayacağı önümüzdeki günlerde netleşecek.
Görünen o ki, kalıcı bir çözüm bulunana kadar bu tür maliyet krizleri ekonomi gündemini meşgul etmeye devam edecek. Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz? Eşel mobil geri dönmeli mi, yoksa bütçe açığı riski bu yükü taşımak için fazla mı büyük?
Kaynak: Google Haberler (Mobil)
