Türkiye 100 bin girişim ve 100 milyar doları hedefliyor

Kâğıt üzerinde iddialı duran rakamlar sonunda somut bir stratejiye dönüşüyor; Türkiye, 100 bin teknoloji girişimi ve 100 milyar dolarlık değerleme hedefi doğrultusunda vites büyütüyor. İstanbul ve Ankara’daki birkaç başarı hikayesiyle sınırlı kalmayan girişim ekosistemi, artık Anadolu’nun dört bir yanına yayılmak zorunda. Çünkü mevcut küresel rekabet ortamı, sadece büyük sermayeye sahip olanları değil, en hızlı adapte olanları ödüllendiriyor.

Bir yazılımcı veya kurucu olarak masa başına oturduğunuzda, asıl problemin fikir bulmak olmadığını çok iyi biliyorsunuz. Paraya ulaşmak, doğru ekibi kurmak ve en önemlisi kuralsız oynanan küresel pazarda var olabilmek asıl mesele. Açıklanan yeni hedefler, devlet desteklerinin miktarını artırmakla kalmıyor; oyunun kurallarını erken aşama şirketler için baştan yazmayı vadettiği iddia ediliyor. Peki bu hedefler gerçeğe dönüşebilir mi?

Kimler bu hedefin doğrudan hedef kitlesi?

Böyle büyük bir vizyon ortaya konduğunda, masanın diğer tarafında kimin oturacağı merak konusu oluyor. Bu dönüşüm dalgası; sadece Silikon Vadisi özentisi birkaç şanslı genci değil, Anadolu’da kendi çapında üretim yapmaya çalışan KOBİ’lerden tutun da üniversite laboratuvarlarında modeller eğiten yüksek lisans öğrencilerine kadar geniş bir sektörel yelpazeyi etkiliyor.

Özellikle donanım ve tarım teknolojileri geliştiren girişimciler uzun süredir fon bulma konusunda büyük sıkıntılar yaşıyordu. Yazılım projeleri hızlıca yatırım alabilirken, fiziksel ürün ortaya koymak sabır ve ciddi sermaye gerektiriyordu. Yeni vizyon bu dengesizliği ortadan kaldırmayı amaçlıyor. Tabii ki niyet güzel ama uygulamadaki bürokratik engeller aşılmadığı sürece bu hedeflerin kâğıt üzerinde kalma riski hâlâ masada duruyor.

Yatırımcılar ve ekosistem için bu rakamlar ne anlama geliyor?

Tablodaki rakamlar ilk bakışta fazlasıyla iyimser gelebilir; çünkü Türkiye gibi ekonomik dalgalanmaların sıradanlaştığı bir ülkede uzun vadeli plan yapmak her zaman zordur. Ama unutmamak gerekir ki Türk geliştiriciler ve kurucular kriz yönetimi konusunda istemsiz birer uzman haline geldi. Paranın kısıtlı olduğu dönemlerde bile global pazarda iş yapabilen şirketler çıkardık.

Sadece sayı odaklı gitmek kaliteyi düşürme tehlikesini de beraberinde getiriyor. Binlerce işe yaramayan projeye hibe dağıtmak yerine, küresel lige oynayabilecek birkaç yüz “unicorn” adayı çıkarmak çok daha mantıklı bir yaklaşım olurdu. Yetkililerin bu hassas dengeyi nasıl kuracağı, önümüzdeki dönemin en kritik sınavı olacak.

Sermaye ve mevzuat engelleri nasıl aşılacak?

100 bin girişim hedefini konuşurken, mevcut Türk Ticaret Kanunu’nun esneklik eksikliklerini ve vergi mevzuatının erken aşama şirketler için hala ne kadar karmaşık olduğunu göz ardı edemeyiz. Silikon Vadisi veya Londra merkezli fonların yatırım yaparken aradığı standart sözleşme yapıları (SAFE gibi mekanizmalar), Türkiye’deki yerel hukuk sistemine tam olarak entegre edilebilmiş değil. Bir melek yatırımcı veya risk sermayesi fonu, Türkiye’deki bir girişime para aktarırken karşılaştığı döviz mevzuatı engelleri ve ortaklık yapısındaki bürokratik yükler yüzünden sıklıkla vazgeçiyor. Eğer bu hedeflere gerçekten ulaşılmak isteniyorsa, yazılım kodlamaktan ziyade hukuk kodlarının güncellenmesi gerekiyor.

Şirketlerin kuruluş aşamasından küreselleşme evresine geçişine kadar olan süreçte karşılaştıkları bir diğer tıkanıklık ise stopaj teşvikleri ve SGK prim desteklerinin yetersiz kalması. Özellikle yeni mezun mühendis istihdam etmek isteyen küçük ölçekli bir teknoloji şirketi için bordro maliyetleri ağır bir yük oluşturuyor. Devletin sağladığı Ar-Ge merkezleri veya teknopark indirimleri hâlâ fiziksel ofis zorunluluğu gibi demode şartlara bağlı kalabiliyor. Uzaktan çalışmanın endüstri standardı haline geldiği bir dönemde, bu tarz kuralların esnetilmemesi girişimlerin operasyonel çevikliğini baltalıyor.

Üniversite-sanayi iş birliğinin pratik gerçekliği

Kağıt üzerinde her üniversitenin içinde bir kuluçka merkezi veya teknopark bulunuyor ancak bunların kaç tanesi gerçekten global ölçekte ticari değere sahip ürün çıkarıyor? Çoğu akademik proje, makale basma kaygısıyla sınırlı kalıyor ve pazarın gerçek ihtiyaçlarından kopuk bir laboratuvar ortamında hapsoluyor. Mühendislik fakültelerinden mezun olan gençlerin teorik altyapısı sağlam olsa da, ürün geliştirme döngüsü, agile süreçler ve müşteri bulma gibi pratik konularda büyük eksiklikler yaşıyorlar.

Bu makası kapatmanın yolu, üniversiteleri sadece diploma veren kurumlar olmaktan çıkarıp aktif birer kuluçka üssüne dönüştürmekten geçiyor. Öğrencilerin mezun olduktan sonra iş aramak yerine kendi projelerini ticari birer ürüne dönüştürebileceği fon mekanizmaları ve mentörlük ağları kurulmadığı sürece, 100 bin hedefi sadece bir istatistikten ibaret kalacaktır. Sanayinin dijitalleşme ihtiyacı ile üniversitelerin araştırma potansiyeli doğru bir arayüzle birbirine bağlanabildiği takdirde, asıl katma değer o zaman üretilebilecek.

Gelecekte bizi ne bekliyor?

Eğer bu 100 bin girişim hedefi sadece bir reklam kampanyası olarak kalmaz ve gerçeğe dönüşürse, birkaç yıl içinde ülkeden çok daha fazla küresel oyuncu çıktığını göreceğiz. Ama bunun için eğitim sisteminden vergi mevzuatına kadar her şeyin kökten değişmesi gerekiyor. Kahve molasında konuştuğumuz o büyük fikirlerin gerçeğe dönüşmesi için artık daha fazla bahane üretecek lüksümüz kalmadı. Bakalım bu devasa ekosistem vaadi, yazılımcıların ve teknoloji meraklılarının yüzünü güldürmeyi başarabilecek mi?